Uroczystość upamiętniająca 9 listopada z cichym marszem i ceremonią złożenia wieńców w byłej synagodze
W poniedziałek, 9 listopada 2026 roku, miasto Groß-Gerau upamiętni w ciszy, przemówieniami i ceremonią złożenia wieńców ofiary nazistowskiego pogromu z 1938 roku. Uroczystości rozpoczną się o godzinie 18:00 przed muzeum miejskim, a następnie przejdą do miejsca pamięci, dawnej synagogi przy Adolf-Göbel-Straße. Wraz z lokalnymi kościołami miasto zachęca wszystkich mieszkańców do upamiętnienia prześladowań ludności żydowskiej oraz do przeciwstawienia się antysemityzmowi, ksenofobii i prawicowemu ekstremizmowi.
Wydarzenie koncentruje się zarówno na wydarzeniach historycznych w Groß-Gerau, jak i na odpowiedzialności, jaka wynika z pamięci o teraźniejszości.
Cichy marsz do dawnej synagogi
Uroczystość upamiętniająca rozpocznie się przed Muzeum Miejskim Groß-Gerau. Stamtąd uczestnicy przejdą w cichym marszu do miejsca pamięci dawnej synagogi przy Adolf-Göbel-Straße.
W miejscu pamięci zaplanowano kilka przemówień. Wśród prelegentów znajdą się burmistrz Jörg Rüddenklau, Elma Weyerhäuser z inicjatywy „Babcie Przeciw Prawicy w Groß-Gerau” oraz imam Ferhad Ghaffar z Muzułmańskiego Dżamaatu Ahmadijja.
Uczniowie szkoły Prälat-Diehl-Schule uczestniczą w tym wydarzeniu, czytając na głos relacje naocznych świadków. Ma to na celu przypomnienie wydarzeń z tamtych czasów i doświadczeń osób, których one dotyczyły.
Akompaniament muzyczny zapewni chór puzonowy protestanckiej parafii kościoła miejskiego.
Na koniec burmistrz Jörg Rüddenklau i pastor Josephine Haas z protestanckiej wspólnoty kościelnej miasta wspólnie składają wieniec.
Synagoga w Groß-Gerau została zniszczona w 1938 roku
Noc pogromowa z 9 na 10 listopada 1938 roku pozostawiła głębokie ślady również w Groß-Gerau.
Tej nocy synagoga gminy żydowskiej została zniszczona. Dom modlitwy został konsekrowany dopiero w 1892 roku, a zatem istniał od niespełna pięciu dekad.
Jednak przemoc nie była skierowana wyłącznie przeciwko religijnemu centrum społeczności żydowskiej. Domy żydowskich obywateli również były dewastowane i rabowane.
Ataki były częścią ogólnokrajowej nazistowskiej kampanii przemocy wobec ludności żydowskiej. W całych Niemczech zniszczono ponad 1400 synagog i domów modlitwy, a także około 7500 sklepów i domów. Zbezczeszczono również cmentarze żydowskie i inne instytucje.
Mężczyzn żydowskich deportowano do Buchenwaldu
Prześladowania ludności żydowskiej w Groß-Gerau trwały także po Nocy Kryształowej.
11 i 12 listopada 1938 roku Żydzi z Groß-Gerau zostali aresztowani i przewiezieni do urzędu miasta. Narodowi socjaliści nazywali te arbitralne aresztowania „aresztem ochronnym”.
Tam mężczyźni zostali upokorzeni. Dwunastu z aresztowanych zostało następnie zmuszonych do wykonywania tzw. ćwiczeń gimnastycznych na targowisku.
Następnie załadowano ich na ciężarówki i deportowano do obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie.
Wydarzenia te ilustrują, w jaki sposób prześladowania nazistowskie stały się publicznie widoczne w Groß-Gerau i towarzyszyły im systematyczne poniżanie, przemoc i pozbawianie praw.
Noc Kryształowa nie była spontaniczną eskalacją przemocy
Narodowi socjaliści próbowali wówczas przedstawić ataki jako wyraz rzekomo spontanicznego gniewu społeczeństwa.
Pretekstem było zabójstwo niemieckiego dyplomaty Ernsta Eduarda vom Ratha w Paryżu.
Ta wersja jest historycznie obalona. Akty przemocy były inicjowane i wspierane przez nazistowskie kierownictwo. Członkowie SA i inni uczestnicy atakowali Żydów, firmy i instytucje.
Policja i straż pożarna często nie interweniowały. W przypadku płonących synagog, straż pożarna często ograniczała się do ochrony sąsiednich budynków przed rozprzestrzenianiem się płomieni.
Pogrom „Nocy Kryształowej” oznaczał dalszą eskalację nazistowskich prześladowań Żydów i sprawił, że tolerowana przez państwo i zorganizowana przemoc wobec ludności żydowskiej stała się niemożliwa do zignorowania.
Burmistrz Rüddenklau wzywa do tolerancji i szacunku
Dla burmistrza Groß-Gerau, Jörga Rüddenklaua, upamiętnienie Nocy Kryształowej to nie tylko spojrzenie w przeszłość, ale także zobowiązanie na teraźniejszość.
„Noc Kryształowa z 1938 roku to mroczny rozdział w naszej historii. Pamięć o niej musi zostać zachowana i nadal będziemy stanowczo przeciwstawiać się nienawiści i uprzedzeniom” – wyjaśnia Rüddenklau.
Nie chodzi tylko o upamiętnienie ofiar. Wydarzenia tamtych czasów należy raczej rozumieć jako ostrzeżenie, by przeciwstawić się mizantropii i wykluczeniu również dziś.
„Wspólnie walczmy o społeczeństwo cechujące się tolerancją, różnorodnością i szacunkiem!” apeluje burmistrz.
Poprzez tę uroczystość miasto powiatowe Groß-Gerau chce wspólnie ze wspólnotami kościelnymi i innymi uczestnikami wysłać przesłanie poparcia dla otwartego i demokratycznego społeczeństwa.
Najważniejsze dane
Co: Wydarzenie upamiętniające pogrom „Nocy Kryształowej” z 9 listopada 1938 r
Kiedy: poniedziałek, 9 listopada 2026 r
Godzina rozpoczęcia: 18:00
Miejsce zbiórki: Przed Muzeum Miejskim Groß-Gerau
Miejsce pamięci: Dawna synagoga, Adolf-Göbel-Straße, Groß-Gerau
Harmonogram: Marsz w ciszy, przemówienia, relacje naocznych świadków i ceremonia złożenia wieńców
Prelegenci: burmistrz Jörg Rüddenklau, Elma Weyerhäuser i Imam Ferhad Ghaffar
Pozostali uczestnicy: uczniowie szkoły Prälat-Diehl-Schule, chór puzonowy protestanckiej parafii kościoła miejskiego i pastor Josephine Haas
Organizator: Miasto Groß-Gerau we współpracy ze wspólnotami kościelnymi
Udział: Zaproszeni są wszyscy obywatele
(GROSS-GERAU – CZERWONY/PSGG)
Zdjęcie główne: Cichy marsz i nabożeństwo żałobne w miejscu dawnej synagogi Groß-Gerau przy Adolf-Göbel-Straße upamiętnią pogrom „Nocy Kryształowej” z 1938 roku w poniedziałek, 9 listopada 2026 roku. Zdjęcie zostało zrobione w zeszłym roku. Zdjęcie: Miasto Groß-Gerau/Gerd Keim
